چهارشنبه 5 بهمن 1390 - 09:07:17 ق.ظ

منزلت تفکر از منظر امـام رضا (ع)

عبادت داراي مراتبي است که بالاترين مرتبه آن تفکر در مبدأ حقايق اشيا و علت پديدآورنده و مدبّر آن هاست. چنان که حضرت رضا(ع) مي فرمايد: «عبادت به فراواني نماز و روزه نيست، بلکه عبادت، تفکر در امر خداي والاست» ]مسند امام رضا(ع)، ج ۱، ص ۳[. تفکر درباره معبود قهراً عبادت عملي را به همراه مي آورد؛ ولي اين علم و آن عمل، در يک درجه ارزش نيستند. زيرا علم اصل است و عمل فرع آن؛ علم درخت طوبي است و عبادت بدني، ميوه آن. امام رضا(ع) مي فرمايد: «علم، قلبها را از جهل بيرون مي سازد و به آنها حيات مي بخشد و ديدگان را از تاريکي بيرون مي آورد و به آنها نور مي دمد. علم، بدنها را از ضعف و ناتواني مي رهاند و به آن نيرو مي بخشد. علم، بنده را به جايگاه شايستگان و درجات عالي دنيا و آخرت مي رساند. مذاکره علمي، معادل روزه داري است و تدريس علم، همسان نماز است. به واسطه علم، پروردگار اطاعت و عبادت مي شود و به واسطه علم صله رحم محقق، و حلال و حرام شناخته مي شود. علم، پيشگام عمل است و عمل پيرو آن، سعادتمندان از علم بهره مي گيرند و شقاوتمندان از آن محرومند، خوشا به حال کسي که خداوند بهره علم را بر او حرام نکرده است» [مسند امام رضا(ع) ج۱، ص ۷]. اين امور در بيان محاسن علم، بدان دليل است که اصل وجود هر انساني خرد اوست و علم سبب مي شود انسان خردمندتر شود. بنابراين اصل انسان همين علم است، اصلي که انسان بايد به آن برسد. حضرت رضا(ع) مي فرمايد: ضالّة المؤمن[مسند امام رضا(ع) ج۱، ص 6] ؛ علم گمشدهٴ مؤمن است که در باغ ولايت پنهان گشته است. از اين رو مؤمن بايد در آن باغ رود تا گمشده اش را بيابد. چنان که حضرت رضا (ع) مي فرمايد: «خداوند رحمت کند کسي را که امر ما را زنده کند». به ايشان عرض شد: چگونه امر شما را زنده مي کند؟ حضرت رضا(ع) در پاسخ فرمود: « کسي که علوم ما را فراگيرد و آن را به مردم بياموزد، امر ما را زنده کرده است، چون اگر مردم از سخنان زيباي ما آگاه گردند، قطعاً از ما پيروي خواهند کرد». [مسند امام رضا(ع) ج۱، ص 6] علم سه قسم است؛ آية محکمة أو فريضة عادلة أو سنّة قائمة [کافي، ج ۱، ص ۳۲، باب صفت علم و فضل آن، ح ۱] ؛ علم خداشناسي؛ تزکيه و تهذيب اخلاق، احکام شرع/ مراد از زنده کردن امر ائمّه اطهار(ع) اين است: اصولي را که از ايشان به ما رسيده است، بشناسيم و بفهميم [مسند امام رضا(ع)، ج ۱، ص ۱۵ و ج ۲، ص ۸ و ۸۶] و فروع و نتايج آن اصول را بدون افزايش و کاهش ، دريابيم. پس زنده کردن امر ائمّه اطهار(ع) به اين معنا نيست که سخنان ايشان را روايت و الفاظ آن را از جايي به جاي ديگر منتقل کنيم. چنان که حضرت رضا(ع) مي فرمايد: «بر آن باشيد که احاديث را دقيقاً درک کنيد، نه فقط آنها را روايت کنيد. فهم و درک يک حديث بسيار بهتر از روايت کردن هزار حديث است.» [مسند امام رضا(ع)، ج ۱، ص ۱۵ و ج ۲، ص ۸ و ۸۶] منبع: 1. askquran.ir 2. فلسفه الهي از منظر امام رضا عليه السلام، صفحات ۱۹-۳۴

.ذکر منبع در استفاده از مطالب و تصاویر الزامی است