|
|
|
چهارشنبه 17 شهریور 1389 - 11:40:57 ق.ظ
|
|
|
اخلاق مديريت در اسلام
|
|
آذر سوکي، دانشجوي دکتراي قرآن و منابع اسلامي
|
|
|
|
بصيرت
نور بصيرت و بينشي که در نتيجه شرح صدر قرآني براي انسان حاصل ميشود، علاوه بر اين که در خودسازي نقش اساسي دارد، در تصحيح برخوردهاي اجتماعي انسان نيز فوقالعاده مؤثر است و ازاينرو نقش تعيينکنندهاي را ميتواند در مديريت جامعه ايفا کند.
قرآن کريم تصريح ميکند که انسان در نتيجه ايمان و تقوا ميتواند به نورانيت و بينشي برسد که حرکت اجتماعي او را تصحيح نمايد:
< يا ايّها الَّذينَ آمَنوا اتَّقوا اللهَ وَ آمنوا برسوله يؤتکم کفلين من رَّحمته و يَجعل لَّکم نوراً تمشونَ به>
اي کساني که ايمان آوردهايد، تقواي خدا پيشه کنيد و به فرستاده او ايمان بياوريد تا خداوند دو بهره از رحمت خود به شما عنايت کند و براي شما نوري قرار دهد که در پرتوي آن حرکت کنيد.
< أوَ من کانَ ميتاً فاحييناه و جعلنا له نوراً يمشي به في الناس کمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها>
آيا کسي که مرده بود، سپس او را زنده کرديم و نوري بر او قرار داديم که با آن در ميان مردم حرکت کند، همانند کسي است که در ظلمتها باشد و از آن خارج نگردد؟! اين نور به انسان بينش اجتماعي ميدهد که با افراد مختلف و گروههاي گوناگون و حوادث و پيشامدهاي رنگارنگ چگونه برخورد کند و راه رهبري و مديريت صحيح را ارائه مينمايد. ازاينرو همه پيامبران الهي از خداوند شرح صدر و نور بصيرت ميخواستند.
صداقت
حاکمان و مديران اسلامي بايد با مردم صادقانه رفتار نمايند؛ مشکلات و موانع را با آنان در ميان گذارند و کوتاهيها و ناتوانيهاي خود را صادقانه بپذيرند. امير مؤمنان حضرت علي(ع) به مالکاشتر ميفرمايد:
<و اگر رعيت بر تو گمان ستم برد، عذرخواهي را با آنان در ميان گذار و با اين کار از بدگمانيشان درآر؛ که بدين رفتار نفس خود را به فرمان آورده باشي و با رعيت مدارا کرده و حاجت خويش را برآورده و رعيت را به راه راست واداشته.>برخورد صادقانه با مردم به اين معناست که اگر يک مدير خود را در اجراي مسئوليتش ناتوان مييابد و يا نميتواند خود را از چنگال اطرافيان خائن و نادانش نجات دهد، بيدرنگ استعفا دهد و از اعتماد مردم سوءاستفاده نکند، و وقتي ميبيند که نميتواند امانتداري کند، صادقانه و دلاورانه امانت را باز پس دهد. حضرت امام خميني(ره) در پيامي به مناسبت 22 بهمن 1363 خطاب به مسئولان و مديران کشور ميفرمايد: <هرکس که در هر مقام احساس ضعف در خود ميکند، چه ضعف مديريت و چه ضعف اراده از مقاومت در راه هواهاي نفساني، بدون جوسازي، دلاورانه و با سرافرازي نزد صالحان از مقام خود استعفا کند که اين، عمل صالح و عبادت است.
اجراي عدالت
رعايت و برقراري عدالت يکي از مهمترين وظايف هر مدير و انسان در هر شرايطي است. عدالت از باارزشترين معيارهاي زندگي اجتماعي است و مبناي همهحرکتهاي صحيح است. در اثر عدالت همه چيز در جاي خود قرار ميگيرد و هرکس کار خود را بهدرستي انجام ميدهد. وقتي عدالت برقرار باشد، مردم ناگزير نخواهند بود خواسته و حتي حقشان را با رشوه و حيله به دست آورند.موفقيتهاي بزرگ در سايه عدالت تحقق مييابد. در طول تاريخ، کمبود امکانات مختلف انسان را رنج دروني نميداده؛ بلکه او از بيعدالتي بهشدت آزرده ميشده است.
< انَّ اللهَ يأمر بالعدل و الاحسان>
همانا خداوند به عدل و انصاف فرمان ميدهد.
< مَن عَدَلَ نَفَذَ حکمه>
کسي که عادل باشد، دستور و حکمش نافذ خواهد شد.
شهيد مطهري ميگويد: < عدالت ناموس اصلي جهان است. در همهنظام هستي، اصل عدالت و انتظام به کار رفته است. جهان به عدالت و تناسب برپاست.>
صرف برقراري نظم کافي نيست، نظم بايد با عدالت همراه باشد. چنانچه سيستمي امنيت و نظم را تأمين کند؛ اما عادل نباشد، ممکن است بتواند مردم را به اطاعت وادار کند؛ ولي هرگز نميتواند وفاداري و تعلق خاطر آنها را جلب کند.
رعايت حق و عدالت امري همهجانبه است و مدير در همه حالات بايد آن را مراعات نمايد؛ از جمله:
- در زمينه اجراي قانون و دستورها
- در مسائل اقتصادي
- در روابط اجتماعي
- در رفتار با انسانها همچون داشتن نگاه متساوي به افراد
- در نشست و برخاست با کارکنان
- در شنيدن سخنان افراد
- در استفاده از بيتالمال و خرج آن
- در گفتار.
حضرت علي(ع) ميفرمايد:<در نگاه کردن زير چشمي يا مستقيم و اشاره کردن به آن و يا سلام کردن ميان آنان فرقي نگذار تا نيرومندان براي انحراف تو طمع نورزند و بيچارگان از عدل تو مأيوس نشوند.>
اهميت دادن به شعائر ديني
يکي از اثرگذارترين راههاي ترويج و رعايت دستورهاي دين مقدس اسلام، ارزش دادن مديران به شعائر الهي و سرلوحه قرار دادن احکام مترقي اسلام است.مدير هر مجموعهاي رأس آن مجموعه است. ازاينرو هر مدير و مسئولي همچنان که در امور اداري، انجام کارها و بستن قراردادها تکليف دارد، بايد در مورد سلامت اخلاقي کارکنان مجموعه خود نيز احساس مسئوليت کند. چنين هدفي هنگامي تحقق مييابد که شخص مدير يا مسئول مجموعه اداري به ارزشهاي ديني معتقد بوده و شعائر الهي را ارج نهد.
|
|
|
.ذکر منبع در استفاده از مطالب و تصاویر الزامی
است
|