|
|
|
سه شنبه 16 شهریور 1389 - 10:00:25 ق.ظ
|
|
|
اخلاق مديريت در اسلام
|
|
آذر سوکي، دانشجوي دکتراي قرآن و منابع اسلامي
|
|
|
|
سازمانگرايي
مـديـريت که با روشهاي آگاهانه و شيوههاي هنرمندانه امکانات مادي و معنوي را در يک تشکيلات به سوي هدف هدايت ميکند، همانند ديگر امور فردي و اجتماعي داراي ضوابط و اصولي است که هرگاه آن ضوابط با دقت بيشتري اجرا شوند، دستيابي به هدف سريعتر و سهلتر خواهد بود؛ اما اگر شيوهها در حوزه مديريت سلامت خود را از دست بدهند، ضوابط و اصول منطقي تحت تأثير يک سلسلههواهاي نفساني و اغراض شيطاني قرار گيرد و اين آفت مخرب دامن سازمان را گرفته،روابط انساني را تيره کرده و رشته وحدت را ميگسلد. حضرت علي (ع) ميفرمايد:
سوء التدبير، سبب التدمير
بدانديشي در انجام کارها موجب سقوط و نابودي است.برخي مديرانآن هنگام که در رأس تشکيلات يا سازماني قرار ميگيرند به جاي اين که از تشکيلات به عنوان وسيلهاي براي رسيدن به هدف استفاده کنند، آنچنان در سازمان حل ميشوند که وسيله جاي هدف مينشيند و مدير هدفگرا به مدير وسيلهگرا و يا به تعبيري سازمانگرا تبديل ميشود.سازمانگرايي مدير را به دامن خصلتهاي ويژهاي مياندازد که فهرستوار به چند نمونه از آنها اشاره ميشود:1- روحيه ايثار را ميکشد و انسان را آلوده به صفاتي همچون خودبيني و خودخواهيهاي بخيلانه ميکند.2- انسان که بايد محور همهحرکتها باشد، تقدس خود را از دست ميدهد و جاي آن را سازمان به عنوان موجودي مقدس اشغال ميکند.3- سازمانگرايي جاي حقگرايي را ميگيرد.4- تبعيض را موجب ميشود.هرگاه خصلت سازمانگرايي کــه نـشــأت گــرفـتــه از خـودخـواهـيهـاي افـراطـي و انحصارطلبيهاي بيجاست، در روحيه مدير زندهشود، موجبات عدم موفقيت و سقوط او را فراهم خواهد ساخت.
رشوه و پولسالاري
يکي از شيوههاي مديريت قرآن برخورد قاطع با <رشـوه و پـولسـالاري> اسـت. در داسـتـان حضرت سليمان(ع) آمده است که ملکه سبا براي آزمودن آن حضرت گفت:<من هديهاي را براي او ميفرستم تا ببينم فرستادگان من چه خبري ميآورند.> اما وقتي هدايا براي حضرت سليمان(ع) فرستاده شد، آنها را رد کرد.
<پولمداري> آفت بزرگ و مصداق بارز فساد اداري در همه عرصهها بهويژه در عرصه قضاوت است:
< و لا تأکلوا اموالکم بينکم بالباطل
و اموال يکديگر را به باطل [ناحق] در ميان خود نخوريد.
در نامه 52 نهجالبلاغه نکتهاي سفارش شده که اگر بدان عمل شود، از رشوه گرفتن در بعضي از سطوح جلوگيري به عمل ميآيد. به سفارش آن حضرت، بايد به افرادي که داراي پست حساسي ميباشند، از آنجا که بيشتر در معرض خطرند، مزاياي بيشتري داده شود تا به فکر رشوه گرفتن نيفتند. در چند روايت از رشوه به کفر تعبير شده است. پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمودهاند: <از رشوه بپرهيزند که محض کفر است و رشوهگيرنده بوي بهشت را استشمام نخواهد کرد.>
رياستطلبي
پذيرش مسئوليت در صورت دارا بودن شرايط يک تکليف است و انجام تکليف با احساس مسئوليت همراه است؛ نه با حرص و آز. براي به دست آوردن مقام و منصب نبايد خود را به آب و آتش زد؛ بلکه بايد براي احياي حق به آن نگريست؛ همچنان که نزد مولاي متقيان علي(ع) ارزش حکومت کمتر از لنگه کفش کهنه بود. باوجود اين، براي احياي حق و نابودي باطل آن را پذيرفت.حضرت علي(ع) ميفرمايد:
<از خودنمايي و شهرتطلبي دست بردار و خود را زبانزد مردم ساز. علم بياموز و پنهاندار ]علم خود را به رخ ديگران نکش.[ خاموشي گزين تا سالم بماني و بدين وسيله نيکان را شاد کني و بدان را به خشم آوري.>
در دين مقدس اسلام، جاهطلبي با هدف رسيدن به مقام و شهرتخواهي مذموم و ممنوع است.>
امام صادق (ع) ميفرمايد:<ملعون من ترأس، ملعون من هم بها، ملعون من حدث بها نفسه> ملعون است کسي که رياست را به خود ببندد [شايسته آن مقام نباشد؛ اما به هر نحوي خود را بدان برساند.] ملعون است کسي که براي رسيدن به رياست تلاش کند. ملعون است کسي که به رياست رسيدن را در ذهن خود بپروراند.
نتيجهگيري
توجه و رعايت اصول اخلاقي در مديريت موجب اعتماد اصيل و راسخ نسبت به سازمان و به طور کلي نظام اسلامي ميشود. سازمان نيز با اتکا به همين اعتماد ميتواند در جذب منابع انساني متخصص موفق شود و با اصلاح و تهذيب و فرهنگ مديريت، انرژيهاي منفي ناشي از معضلات اخلاقي را مهار نمايد.
تـــرديـــدي نــيــســـت کـــه در صــورت غـفـلــت از مسئوليتهاي اخلاقي نميتوان به خداگونگي رسيد و جانشين خداوند در زمين شد.
مشاهدهفضايل اخلاقي مديران سبب ميشود که کارمندان و نيز ارباب رجوع متمايل به معنويت شوند و معيارهاي اخلاقي را مبناي کوشش خود قرار دهند. سرانجام، مديريت زمين به دست افراد شايسته خواهد افتاد که همان حکومت حضرت مهدي (عج) و ياران آن حضرت است.بـنابراين اکنون که جامعه توسط مسلمين اداره ميشود بايد در جهت تحقق مديريت صالحان گام برداريم و مديريت کنوني را به شکلي تنظيم کنيم که رسيدن به اهداف ياد شده هر لحظه ممکن باشد.
|
|
|
.ذکر منبع در استفاده از مطالب و تصاویر الزامی
است
|